Sa 2025, ilulunsad ang iTanong, ang kauna-unahang AI chatbot ng Pilipinas na kayang makipag-usap sa Filipino, Taglish, at Ingles—at sa hinaharap, pati sa mga lokal na wika gaya ng Cebuano, Ilocano, at Hiligaynon. Binuo ito sa kabila ng limitadong pondo at imprastraktura upang matulungan ang mga Pilipino sa pagkuha ng impormasyon at serbisyo.

Nagsimula ang ideya noong 2017 sa pangunguna ni Elmer Peramo at ng kanyang team sa Advanced Science and Technology Institute. Nakita niya ang potensyal ng teknolohiya matapos subukan ang ChatGPT noong 2022, na kahawig ng proyekto nilang iTanong. Bagama’t kulang noon sa kagamitan, determinado silang ilunsad ito sa 2025.

Kaiba sa karaniwang search engine, kayang kumuha ng impormasyon ng iTanong mula sa pampublikong talaan at mga database ng gobyerno. Maaari itong gamitin sa pag-aapply ng benepisyo, pagsubaybay sa ayuda, at paghahanap ng evacuation sites tuwing kalamidad. Sa una, gagamitin ito sa mga ahensya ng gobyerno bilang kapalit ng Citizen’s Charter, at palaging maa-update para sa mas mabilis na serbisyo.

Para kay Bianca Aguilar, isang product designer, malaking ginhawa ang iTanong lalo na sa pagproseso ng mga dokumento tulad ng tax identification number, health insurance ID, at police clearance. “Mas madaling magtanong sa sarili kong wika. Napakalaking tulong nito sa pag-navigate ng mga serbisyo ng gobyerno,” aniya.

Sa kabila ng mataas na interes sa AI ng mga Pilipino, nananatiling hamon ang limitadong internet access para sa 20 milyong mamamayan. Ngunit para kay Peramo, ang iTanong ay hindi lamang teknolohiya—ito ay isang hakbang patungo sa mas inklusibo at makatarungang pag-access sa impormasyon para sa bawat Pilipino.

Sa kasalukuyan, 55% lang ng mga Pilipino ang nagsasabing bihasa sila sa Ingles. Bagamat mahusay sa gramatika ang ChatGPT, hindi laging natural o madaling intindihin ang mga sagot nito para sa mga Filipino speaker. “Minsan, hirap pa ito sa tamang pagbigkas, at hindi ako sigurado kung mahusay itong gumana sa wika natin,” ani Aguilar.

Paliwanag ni Nuurrianti Jalli, propesor sa Oklahoma State University, maraming wika, lalo na ang mga minoridad, ang hindi napaglalaanan ng sapat na datos para sa AI. Isa ang Filipino sa tinatawag na low-resource language, kaya kinailangan ng team ni Peramo na gumamit ng open-source datasets at synthetic data upang sanayin ang iTanong.

Bagamat ang Pilipinas ang nangunguna sa interes sa AI, kaunti lamang ang handang gumamit nito dahil sa kakulangan sa imprastraktura. Dagdag pa rito, 20 milyong Pilipino ang walang maayos na internet. “Sa kanayunan, malaking balakid ang kakulangan sa koneksyon at kaalaman tungkol sa AI,” sabi ni Dominic Ligot, isang AI researcher.

Samantala, mabilis ang pag-unlad ng AI sa ibang bansa tulad ng Singapore, Indonesia, at Malaysia. Upang makahabol, nakikipagtulungan ang iTanong sa iba’t ibang proyekto ng DOST, gaya ng Project Reiinn para sa internet sa liblib na lugar at mga virtual hubs bilang sentro ng kaalaman sa AI.

Nais ng team na palawakin ang iTanong upang suportahan ang mga wikang Cebuano, Ilocano, at Hiligaynon pagsapit ng 2026. Plano ring gawing voice-enabled ito upang makasagot sa mga tanong gamit ang boses. Gayunpaman, mabagal ang pag-usad dahil sa burukrasya at kakulangan sa pondo. “Minsan, pagdating ng pondo, laos na ang teknolohiyang gusto naming ipatupad,” ani Peramo.

Sa kabila ng mga hamon, hindi nawawalan ng pag-asa si Peramo. “Kung mas marami tayong mananaliksik at mga patakaran na sumusuporta sa inobasyon, malayo na sana ang narating natin,” aniya. Sa pagtataguyod ng iTanong, hangad nilang lumikha ng isang kinabukasang mas makabago at inklusibo para sa lahat ng Pilipino.